شرط ضمن عقد بیع
شرط ضمن عقد به این معنا است که طرفین یک قرارداد در ضمن آن قرارداد با یکدیگر توافقی می کنند، که تابع عقد اصلی است و مستقل نمی باشد.
تبعیت شروط ضمن عقد از عقد اصلی نتایجی به دنبال دارد:
- در صورتی که عقد اصلی از طریق یکی از موارد انفساخ، فسخ یا اقاله منحل شود. شروط ضمن عقد هم به طبع آن منحل می شود.
- در صورتی که عقد اصلی باطل بوده شروط ضمن عقد هم بلااثر است.
- باطل بودن شروط ضمن عقد تاثیری بر صحت عقد اصلی نمی گذارد. مگر جای که قانون گذار تصریح کرده باشد که باطل بودن شروط ضمن عقد خود عقد را نیز باطل می کند.
- هیچ کدام از طرفین عقد نمی توانند پیش از به هم زدن عقد اصلی و بدون رضایت طرف دیگر شرط را فسخ کند.
این مقاله توسط سمیه امینی، وکیل پایه‌یک در تهران با شماره پروانه وکالت ۵۲۸۵۰ نگارش شده است.
برای اطلاعات بیشتر در زمینه قرارداد پیش فروش و تنظیم قرارداده میتوانید با یک مشاور حقوقی تلفنی و یا وکیل آنلاین متخصص در امور حقوقی مشورت نموده.
شرط ضمن عقد چیست
یکی از موضوعات مهم در حقوق قراردادها و حقوق خانواده شرط ضمن عقد است که به طرفین اجازه می‌دهد هنگام انعقاد قرارداد، تعهدات و توافق‌های مشخصی را در کنار تعهد اصلی خود بپذیرند. اغلب اختلافات قراردادی به دلیل عدم آگاهی از شرایط تنظیم شروط ضمن عقد یا استفاده از عبارت‌های مبهم در قراردادها است. علم و آگاهی از انواع شروط ضمن عقد، اعتبار قانونی آن‌ها و آثار نقض تعهدات می‌تواند از بروز مشکلات حقوقی در آینده جلوگیری نماید.
از منظر حقوقی شرط ضمن عقد به توافقی گفته می‌شود که هم‌زمان با انعقاد یک قرارداد یا در چارچوب حقوقی معتبر مربوط به آن، میان طرفین برقرار می‌گردد. این شروط می‌تواند انجام دادن یک کار، خودداری از انجام عملی خاص یا ایجاد اختیار قانونی برای یکی از طرفین باشد.
برای مثال، در قرارداد اجاره ممکن است طرفین توافق کنند که مستأجر بتواند با رعایت شرایط مشخصی، ملک را به شخص دیگری اجاره دهد. همچنین در قرارداد خریدوفروش، می‌توان شرط نمود که فروشنده در مدت مشخص برای انتقال رسمی سند اقدام نماید.
انواع شرط ضمن عقد در قانون مدنی
بر اساس ماده ۲۳۴ قانون مدنی، شروط ضمن عقد به سه دسته اصلی تقسیم می‌شود. که شناخت این سه نوع شرط به تنظیم دقیق‌تر قراردادها و تشخیص حقوق طرفین هنگام بروز اختلاف کمک می‌نماید.
شرط صفت: این شرط درباره ویژگی مشخصی از موضوع معامله است. برای مثال، خریدار و فروشنده توافق می‌نمایند که خودروی مورد معامله دارای مدل، ظرفیت یا ویژگی فنی معینی باشد. اگر مشخص شود صفت موردتوافق وجود ندارد، آثار قانونی مقرر برای تخلف از شرط صفت قابل‌بررسی و اعمال خواهد بود.
شرط فعل: در این نوع شرط، یکی از طرفین متعهد می‌شود کاری را انجام دهد یا از انجام کاری خودداری نماید. برای مثال، فروشنده متعهد می‌شود ظرف مدت مشخصی سند رسمی ملک را منتقل کند یا تعمیرات معینی را انجام دهد.
شرط نتیجه: در این شرط، تحقق یک اثر حقوقی مشخص موردتوافق قرار می‌گیرد، به‌شرط اینکه آن اثر طبق قانون بتواند با همان شرط ایجاد شود و برای تحقق آن به سبب حقوقی دیگری نیاز نباشد. بنابراین، هر نتیجه حقوقی را نمی‌توان صرفاً با درج یک عبارت در قرارداد ایجاد کرد.
شرط ضمن عقد الزام‌آور است
اصل بر صحت قراردادها و اعتبار شروط قانونی مندرج در آن‌ها، در حدود مقررات قانونی و برای طرفین الزام‌آور هستند. اما باید توجه داشت، تنها با درج یک شرط در قرارداد به معنای اعتبار قطعی آن شرط نیست.
بر اساس ماده ۲۳۲ قانون مدنی، برخی شروط باطل‌اند، اما لزوماً عقد را باطل نمی‌کند. مانند: شرطی که انجام آن غیرمقدور باشد، شرطی که در آن نفع و فایده‌ای نباشد و شرط نامشروع. در مقابل این ماده، دو دسته شرط را مطرح می‌نماید که موجب بطلان عقد نیز می‌شود، مانند: شرط خلاف مقتضای عقد و شرط مجهولی که جهل به آن موجب جهل به عوضین شود.
بنابراین، برای تشخیص اعتبار شرط ضمن عقد باید متن توافق، موضوع قرارداد و آثار قانونی آن به‌صورت دقیق بررسی شود. استفاده از عبارت‌های کلی یا درج شروط متعارض ممکن است زمینه اختلاف و طرح دعوا را فراهم نماید.
اگر یکی از طرفین شروط ضمن عقد را اجرا ننماید
چنانچه یکی از طرفین از اجرای شرط معتبر خودداری نموده، طرف مقابل می‌تواند با توجه به نوع شرط و مفاد قرارداد، حقوق قانونی خود را اجرا نماید.
برای مثال، در شرط فعل، ماده ۲۳۷ قانون مدنی امکان درخواست و الزام متعهد به انجام شرط را پیش‌بینی نموده است. در صورت امکان، دادگاه می‌تواند متعهد را به اجرای تعهد ملزم نموده. چنانچه اجبار متعهد ممکن نباشد و انجام شرط توسط شخص دیگری امکان‌پذیر باشد، طبق ماده ۲۳۸ قانون مدنی با هزینه متعهد موجبات انجام شرط فراهم می‌شود.
در شرایطی که اجرای شرط به این روش‌ها ممکن نباشد، ممکن است حق فسخ برای مشروط‌له ایجاد گردد. موضوعی که باید با توجه به ماده ۲۳۹ قانون مدنی و شرایط پرونده بررسی شود.
البته ضمانت اجرای هر شرط یکسان نیست. برای نمونه، نقض شرط صفت، شرط فعل و شرط نتیجه ممکن است آثار حقوقی متفاوتی داشته باشد. همچنین وجود شرط وجه التزام می‌تواند در حدود اعتبار قانونی و مفاد قرارداد بر مطالبه خسارت تأثیر بگذارد.
نحوه تنظیم شرط ضمن عقد به‌صورت قانونی
در اغلب قراردادها برای تنظیم یک شرط ضمن عقد معتبر، بهتر است موضوع تعهد، شخص متعهد، مهلت اجرا و آثار تخلف به صورت دقیق مشخص باشند. شرط باید با قوانین آمره تعارض نداشته باشد و اجرای آن نیز ازنظر قانونی امکان‌پذیر باشد. از عبارت‌های مبهم مانند «متعهد در آینده همکاری خواهد نمود» خودداری شود و به‌جای آن، تعهد تعیین، زمان انجام و معیار اجرای آن مشخص شود.
همچنین اگر شرط به موضوعاتی مانند انتقال سند، پرداخت وجه، فسخ قرارداد یا تعهدات خانوادگی مربوط است، باید آثار حقوقی آن پیش از امضا بررسی شود. در قراردادهای مهم، مشاوره حقوقی قراردادها می‌تواند از درج شروط نامعتبر یا ایجاد تعهدات ناخواسته جلوگیری نماید.
مشاوره حقوقی شرط ضمن عقد
شرط ضمن عقد از روش‌های جهت مشخص نمودن تعهدات و کاهش اختلافات قراردادی است. اما اعتبار و ضمانت اجرای آن به نوع شروط، متن توافق و مقررات قانونی بستگی دارد. به همین دلیل، تنظیم اصولی شروط ضمن عقد پیش از امضای قرارداد اهمیت زیادی دارد.
اگر درباره اعتبار یک شرط، امکان الزام طرف مقابل به اجرای تعهد یا آثار تخلف از شروط سؤال دارید، دریافت مشاوره حقوقی به‌صورت تلفنی یا حضوری می‌تواند به شناسایی حقوق و راهکارهای قانونی شما کمک نماید. بررسی دقیق قرارداد پیش از امضا، معمولاً ساده‌تر و کم‌هزینه‌تر از پیگیری اختلافات پس از بروز مشکل است.
موسسه حقوقی دادگستر این امکان را در اختیار شما قرار داده که هر ساعت از شبانه روز در زمینه های مختلف حقوقی یا شرط ضمن عقد بیع نیاز به مشاوره به صورت تلفنی یا حضوری با وکیل حقوقی یا مشاورین حقوقی داشته باشید در خدمت گذاری به شما عزیزان آماده باشد.
برای برقراری ارتباط با وکیل آنلاین یا مشاوره حقوقی تلفنی به صورت 24 ساعته در هر ساعت از شبانه روز از تلفن ثابت سراسر کشور بدون هیچ پیش شماره یا کدی با شماره: 9099071369 تماس بگیرید.