هزینه های دادرسی
بر اساس قوانین کشور اگر شخصی برای اقامه دعوا به سیستم قضایی مراجعه نماید باید مبلغی مشخص به عنوان هزینه های دادرسی بپردازد. این هزینه ها بر اساس نوع دعوای حقوقی و کیفری متفاوت است. اگر هزینه های دادرسی پرداخت نشود به جزء در موارد استثنایی به دعوای افراد رسیدگی نمی شود. البته برای پرداخت نکردن این هزینه ها تحت عنوان اعسار میتوانید از یک مشاوره حقوقی تلفنی یا وکیل آنلاین کمک بگیرید.
این مقاله توسط سمیه امینی، وکیل پایه‌یک در تهران با شماره پروانه وکالت ۵۲۸۵۰ نگارش شده است.
هزینه دادرسی براساس دعواهای حقوقی و کیفری متفاوت است
دعوای حقوقی: این دعاوی اغلب نتیجه ناهماهنگی و اخلال در روابط اجتماعی و اقتصادی هستند. و دعاوی حقوقی خود به دو نوع دعاوی مالی و غیر مالی تقسیم می شوند.
دعوای کیفری: این نوع دعاوی در دادسراها مطرح می شود و افراد باید به این مراجع مراجعه کنند. در این دعاوی اغلب افراد مورد ظلم و خسارت قرار می گیرند و از دادسراها تقاضای مجازات مجرمین را دارند.
هزینه‌های دادرسی چیست؟ نحوه محاسبه و پرداخت
هزینه‌های دادرسی یکی از موضوعات مهم مالی در ارتباط با مراجعه کنندگان به سیستم قضایی کشور است. اطلاع از میزان هزینه دادرسی، نحوه محاسبه آن و شرایط معافیت از پرداخت این هزینه‌ها به مراجعه کنندگان کمک میکند تا با آمادگی بیشتری برای احقاق حقوق خود اقدام نمایند. این نوع هزینه ها با توجه به نوع پرونده، مرجع رسیدگی، مرحله دادرسی و در دعاوی مالی، میزان خواسته محاسبه میشود.
باید توجه داشت هزینه ها تنها به ثبت دادخواست محدود نمی‌شود. هزینه‌های مرتبط با رسیدگی قضایی میتوتن شامل موارد دیگری مانند دستمزد کارشناسی، هزینه تحقیقات محلی، هزینه انتشار آگهی و برخی مخارج قانونی دیگر را نیز در بر بگیرد. البته همه این مبالغ در تمام پرونده‌ها دریافت نمی‌شوند و پرداخت هرکدام به شرایط پرونده بستگی دارد.
هزینه‌های دادرسی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
هزینه ثبت دادخواست و رسیدگی قضایی
اعتراض به رأی در مراحل تجدیدنظر یا فرجام‌خواهی، در موارد مقرر قانونی
درخواست‌های قانونی که مستلزم پرداخت هزینه هستند
هزینه کارشناسی رسمی دادگستری در صورت ارجاع موضوع به کارشناس
هزینه انتشار آگهی یا انجام برخی اقدامات قضایی، در صورت ضرورت قانونی
نکته مهم: هزینه دادرسی با حق‌الوکاله وکیل تفاوت دارد. حق‌الوکاله مبلغی است که بابت خدمات وکالت دریافت میشود و میزان و نحوه مطالبه آن تابع مقررات مربوط و توافق بین وکیل و موکل است.
هزینه دادرسی دعاوی حقوقی
یکی از پرسش‌های رایج مراجعان این است که هزینه دادرسی حقوقی چقدر است و چگونه می‌توان مبلغ آن را پیش از ثبت دادخواست محاسبه نمود؟ پاسخ به این پرسش به مالی یا غیرمالی بودن دعوا بستگی دارد.
دعاوی مالی
در دعاوی مالی، مانند مطالبه وجه، مطالبه خسارت یا برخی دعاوی مربوط به اموال، ارزش خواسته و مقررات قانونی مربوط در محاسبه هزینه دادرسی مؤثر است. اصولا در مرحله اولیه ثبت دادخواست این هزینه سه نیم درصد از ارزش خواسته است. بنابراین، در دعوای مطالبه مبلغی از وجه نقد، مبلغ مورد مطالبه یکی از عوامل اصلی تعیین هزینه دادرسی است. بنابراین، هزینه ثبت دادخواست مطالبه یک بدهی کوچک لزوماً با هزینه طرح دعوا برای مطالبه یک بدهی سنگین متفاوت است.
دعاوی غیرمالی
در دعاوی غیرمالی، مانند برخی دعاوی مربوط به الزام به انجام تعهد یا سایر درخواست‌هایی که مستقیماً برای مطالبه مبلغ معین مطرح نمی‌شوند، نحوه محاسبه هزینه تابع عنوان دعوا و مقررات مربوط است. همچنین هزینه دادرسی در مراحل مختلف رسیدگی متفاوت است. برای مثال هزینه دادرسی مرحله تجدیدنظر چهارنیم درصد ارزش مال مورد دعوا است.
هزینه دادرسی شکایت کیفری
هزینه ثبت شکایت کیفری با هزینه طرح دعوای حقوقی تفاوت دارد. در پرونده‌های کیفری، شاکی معمولاً برای اعلام جرم و درخواست رسیدگی به موضوع، از طریق مرجع صالح اقدام میکند و هزینه‌های قانونی مربوط به ثبت شکایت و اعلام جرم، بر اساس مقررات تعیین و اصولا فقط یک هزینه برای ثبت شکایت پرداخت میشود.
باید توجه داشت علاوه بر هزینه‌های اولیه، ممکن است در جریان رسیدگی، هزینه کارشناسی، معاینه پزشکی قانونی یا سایر اقدامات ضروری مطرح شود. پرداخت این مبالغ هم تابع قوانین و مقررات خاص خودش است.
نکته مهم: هزینه ثبت شکایت کیفری با ضرر و زیان ناشی از جرم تفاوت دارد. اگر شاکی علاوه بر پیگیری جنبه کیفری، قصد مطالبه خسارت مالی ناشی از جرم را داشته باشد، نحوه طرح درخواست و هزینه‌های احتمالی آن جداگانه بررسی شود.
اعسار از هزینه دادرسی چیست
یکی از راهکارهای قانونی برای مراجعه کنندگاه به سیستم قضایی اعسار از هزینه های دادرسی است که توانایی پرداخت هزینه‌های لازم برای رسیدگی قضایی را ندارند. هدف از این امکان آن است که ناتوانی مالی، در شرایط مقرر، مانع دسترسی آنان به دادگاه و اجرای عدالت نشود.
اعسار به معنای ناتوانی شخص از پرداخت هزینه دادرسی است و صرف ادعای ناتوانی از پرداخت هزینه، برای پذیرش آن کافی نیست. شخص متقاضی باید بر اساس قوانین، وضعیت مالی خود را توضیح دهد و دلایل و مدارک لازم را ارائه نماید. بررسی درخواست اعسار ممکن است به عواملی مانند شغل، دارایی‌ها، وضعیت مالی و سایر مدارک مرتبط وابسته باشد. دادگاه با توجه به مستندات ارائه‌شده و مقررات قانونی درباره درخواست اعسار تصمیم می‌گیرد.
باید توجه داشت که بین اعسار از هزینه دادرسی و اعسار از پرداخت محکوم‌به تفاوت هست. اعسار از هزینه دادرسی به هزینه‌های مربوط به رسیدگی قضایی مربوط میشود. اما اعسار از پرداخت محکوم‌به به ناتوانی محکوم‌علیه از پرداخت مبلغ یا مالی مربوط است که به موجب حکم دادگاه محکوم شده است.
پرداخت هزینه دادرسی به عهده چه کسی است
اصولا در دعاوی، شخصی که دادخواست را ثبت می‌نماید، هزینه ها را هم پرداخت میکند. با این حال، پرداخت اولیه هزینه دادرسی لزوماً به این معنا نیست که در نهایت تمام این هزینه بر عهده همان شخص است.
در شرایطی، امکان دارد خواهان بتواند هزینه‌های دادرسی پرداخت‌شده را از طرف مقابل مطالبه نماید. برای مثال، در دعوایی که خواهان با ارائه ادله محکمه پسند، بتواند حکم قطعی به نفع خودش بگیرد، امکان مطالبه تمامی خسارات دادرسی با رعایت مقررات قانونی را دارد. از همین جهت، بهتر است خواهان هنگام تنظیم و ثبت دادخواست، درخواست مربوط به تمامی هزینه ها و خسارات دادرسی را نیز مطرح نماید.
چگونه هزینه دادرسی را کاهش دهیم
جهت متحمل نشده هزینه دادرسی اضافه، در ابتدا باید نوع دعوا و خواسته به‌درستی مشخص شود. اشتباه در انتخاب عنوان دعوا یا تنظیم خواسته نادرست ممکن است سبب بروز مشکلات شکلی، رد دعوا و نیاز به اقدام مجدد یا تکمیل خواسته و تحمیل هزینه‌های اضافی شود.
پیش از ثبت دادخواست، بهتر است مدارک و مستندات پرونده بررسی شوند تا دادخواست مطرح‌شده با ادله قانونی شخص مطابقت داشته باشد. همچنین باید مبلغ خواسته، مرجع صالح رسیدگی و هزینه قانونی مربوط به همان مرحله مشخص شود. دریافت مشاوره حقوقی تلفنی پیش از اقدام قانونی به افراد کمک میکند تا با آگاهی از هزینه‌ها، مدارک لازم و مراحل رسیدگی تصمیم بگیرد.
موسسه حقوقی دادگستر این امکان را در اختیار شما قرار داده که هر ساعت از شبانه روز در زمینه اینکه هزینه های دادرسی شامل چیست؟ نیاز به مشاوره به صورت تلفنی یا حضوری با وکیل پایه یک یا مشاوره حقوقی داشته باشید در خدمت گذاری به شما عزیزان آماده باشد.
برای برقراری ارتباط با وکیل آنلاین یا مشاوره حقوقی تلفنی به صورت 24 ساعته در هر ساعت از شبانه روز از تلفن ثابت سراسر کشور بدون هیچ پیش شماره یا کدی با شماره: 9099071369 تماس بگیرید.